گذشته تاريخی آریانا خراسان

( افغانستان )

قدیمی ترین نام افغانستان که از عهد اوستا « هزارسال قبل از میلاد» تا قرن پنجم میلادی درطول یکنیم هزار سال براین مملکت اطلاق میشد،نام آریانا بود که مفهوم « مسکن آ ریا » داشت. در اوستا این نام بشکل ایرینا ذکر گردیده که درمقابل آن نام تورینا قرار داشت ، یعنی آریا ئی های توریائی ماورای جیحون که درحالت بدوی  زند گی داشتند. درهـرحال همین نام ا یرینا وآریانا ،افغانستان بود، که بعد ها در مملکت فا رس( پارسه ) با تغیراندکی( ایران ) قبول شد. خراسان بعد از قرن سوم میلادی که به معنی مشرق و مطلع آفتاب است پیدا شد ، و از قرن پنجم میلادی تا قرن نزدهم مسیحی در طی یکونیم هزار سال نام مملکت افغانستان بشمار میرفت. در قرن نزدهم کلمه خراسا ن جای خودش را به نام ( افغا نستان ) متغیر ساخت.

                                                    ( افغانستا ن در مسیر تاریخ: نوشته میرغلام محمدغبار ج 1 ص 9 )

کرونولوژی افغانستان

فاروق انصاری محقق و تاریخ تاریخ افغانستان

تاریخ افغانستان تا اندازه زیادی متأثر از ویژه گی های جغرافیایی آن است. این کشورمحل برخورد سه ناحیه فرهنگی، جغرافیایی یعنی فلات ایران درغرب ترکمنستان در شمال و شبه قاره هند درجنوب میباشد. افغانستان درطول تاریخ تحت سیطره قلمرو های همسایه و دولتهای آنها بوده وتا سده هجدهم میلادی از نظر سیاسی عموماً میان رژیم های همسایه تقسیم شده بود.

کوهستانی بودن و فقدان شبکه ارتباطی فعال بخشهای بزرگی ازافغانستان را قادر ساخته بود تا استقلال محلی داشته و همین امر باعث هویت یابی گروه های گوناگون نژادی و مذهبی گشته است .

بنا بر گزارش هرودوت تاریخ نگار یونانی، افغانستان در دوره هخامنشی یکی از ساتراپها بود. در سال 331 قبل از میلاد اسکندر آن را گرفت و این سرزمین دو بخش گشت:

الف -  کابلستان  ب -   باکتریان

با به قدرت رسیدن اشکانیان آنان برای این سرزمین چیره شدند و پس از آن ساسانیان در آن نفوز داشتند به روز گار خلیفه عبد الملک ، افغانستان بخشی از خلافت اسلامی شد. ساکنان این سرزمین از نخستین مردمانی بودند که از اطاعت خلافت بغداد سر باز زدند. طاهریان، صفاریان ، سامانیان برای سال ها بر آن فرمان میراندند. بعضی از موفقترین فرمان روایان افغانستان کسانی بودند که توانسته اند گروه های مذهبی و نژادی این سرزمین را در حمله به هند یک پارچه کنند.در مورد ترکان میتوان از سلطان محمود غزنوی ( حکومت از1031– 1981 م ) یاد کرد ونیز از بابرشاه که سلسله مغولان هند را پایه گزاری نمود.

تا هنگام حمله مغول و استیلای صفویه افغانستان دارای حکام محلی بود در زمان سلطان حسن صفوی گرگین خان حاکم قندهار شد. در این زمان میرویس رئیس طائفه ابدالی با تشویق دولت عثمانی دست به شورش زد. او گرگین خان را به قتل رساند و بر افغانستان مسلط شد فرزند او محمود در 1135 ق/ 1101 ش/ در1722 میلادی ، اصفهان را گرفت اما پس از مدتی بدست اشرف افغان در 1724 کشته شد. نادرشاه افشار در 1729 میلادی اشرف را شکست داد.

هنگامی که نادرشاه افشار در1160 ش/1125/ 1747 میلادی به قتل رسید، اخودخان ابدالی( سلطنت از1722- 1747م که یکی ازسرداران افغانی لشکر نادرشاه به شمار می رفت ، قندهار را گرفت و آن را مرکز حکومت خود قرارداد. از آنجایی که این اقدام گامی مهم برای تشکیل دولت در افغانستان محسوب می گردد.

( قبل از حملة کورش در قرن ششم قبل از میلاد ، در افغا نستا ن دولت مرکزی و جود نداشت.

در سا لهای 529 ـ535 قبل از میلا د ، کورش به سر زمین افغا نستا ن امروزی حمله کرد.

ا سکند ر مقد و نی در سا لها ی330ـ 327 قبل از میلا د لشکر کشی کرد

ا ولین دو لت مستقل افغا نها ، دو لت کوشانی ها بود که از 40 تا 220 میلا دی تشکیل گرد ید.

سا سا نی ها از 230  تا 365 میلا د ی

یفتلی ها از سا ل 455  تا 565 میلا د ی تا 644 میلا دی

حکومت سا سا نیا ن بار دوم از سال 644 تا سال

استیلای اعراب و مبار زا ت و قیا م های مر د م افغا نستا ن ، آغاز از قرن هفتم تا قرن نهم میلادی

کا بل شا ها ن از 650 تا 670 میلادی

حکو مت صفا ریا ن 900 میلا دی (‌محوم عبدالحي حببيبي در تاريخ مختصر افغانستان 247هـ 861عيسوي ذكر نموده ) در اين تاريخ ورزش سرزمين ما در اوج خود رسيده بودچونكه يعقوب ليث صفاري بنيان گزار سلسله صفاريان خودش ازجمله پهلوانان ،عياران و كاكه ها بود.

حکومت سا ما نیا ن 999 میلا دی

حکومت غز نو یا ن 1150 میلا د ی

لشکر کشی چنگیز 1221 میلا دی

پا د شا هی تیمور لنگ 1405 میلادی

صفوی ها 1722 میلادی

ا بدالی ها 1763 میلادی

تشکیل سلطنت احمد شاه ابد ا لی در قند هار 1772 میلا د ی

احمد شاه ابدالی 1747 ـ1773 میلا دی )

1152-1125ش1187-1160ق/1773-1747م

احمدشاه از سرداران نادرشاه افشار: او پس از کشته شدن نادرشاه ، کنترل ایالات افغانی رابه دست گرفت احمدخان از طایفه درانی( سدوزایی ) و از ابدالیان بود. او 9 بار به هندوستان لشگر کشید. امپراطوری در حال فروپاشی مغولان هند نا توان تر از آن بود که ایستادگی جدی داشته باشد. احمدشاه در 1752م. لاهور را گرفت و در 1755 دهلی را غارت کرد. وی 26 سال حکومت کرد.

1175 ق/ 1140ش/ 1761م

پیروزی احمدشاه برماراتها در ن پانی پات با این نبرد امپراطوری احمدشاه به گسترده ترین حد خود رسید. او کشمیر، پنجاب و بخشی از بلوچستان را ضمیمه افغانستان کرد.

1176ق/1141ش/1762م

احدشاه تونست سیکهارا در نزدیکی لاهور شکست دهد.

1172-1152ش/1208-1187ق/1793-1773م

تیمورشاه : وی فزند احمدشاه بود در زمان او پایتخت از قندهاربه کابل منتقل شد. ظاهراً تیمورشاه چندان اقتداری نداشه، زیرا نه تنها نتوانست ازجایی بخشهایی از سرزمین افغانستان که مجاور به هند بود، جلو گیری کند، بلکه حتی یارای آن را نیز نداشت تا از تجزیه تدریجی اقتدارخود در افغانستان جلوگیری نماید. او 20 سال سلطنت کرد.

1178-1172ش/1214-1208ق/1799-1793م - زمانشاه ، فرزندتیمور: ویژه گی عمده دوره فرمان روایی

1793

بریتانیا از ترس حمله افاغنه به هند ، با در پیش گرفتن سیاستی، ایران را وادار کرد تا افغانستان را تحت نظارت داسته باشد.

او، آغاز یک دوره ستیره ها و ننزاعهای قبیله ای و سلسله ای است. در دوره او پنجاب به طوری قطعی به دست سیکها افتاد. زمانشاه در ابتداء برادرانش را که براو شوریدند، شکست داد ، اما سر انجام بدست برادرش محمود گرفتار آمد و کورشد.

1799م -  زمانشاه توسط محمود برکنارشد وبه هندوستان تبعید گردید.

1182-1178ش/ 1218-1214ق/1803– 1799م

محمودشاه وی باحمایت ایران قدرت را در دست داشت.

1803م -  شاه شجا محمود را برکنار کرد.

1188-1112ش/1810-1803م

شاه شجاع، برادر محمودشاه دوره فرمان روایی او به ویژه ازجهت آغازین روزهای ارتباطبا کمپانی هند شرقی شایان توجه است.

1805م -  تلاش ایران برای محاصره هرات با شکست مواجه شد.

1807م -  درتیلیست الکساندر دوم امپرازور روسیه و ناپلئون طرح مشترک حمله به هند از راه ایران تصویب کرد.

1188ش/1124ق/18ژوئیه 1809م

نخستین معاهده افغانستان با بریتانیا، میان لردالفین استون و شاه شجاع امضاء شد. بیشتر ناشی از ترس از حمله ایران یا فرانسه به هند بود. این نخستین تماس رسمی میان افغانستان یک قدرت اروپایی بود.

1197-1188ش/1234-1225ق/1818-1810م

محمودشاه : او که دربند بود، از آن گریخت شاه شجاع را در گندمک شکست داد و به سلطنت رسید.پشتیبان اصلی او وزیرش فتح علیخان از قبیله بارکزایی بود. فتح علیخان فردی توانا، دولت مردی توانا و سربازی دلیر بود.کورکرد فتح علیخان توسط او سبب شورش قبیله بارکزایی و سقوط او در 818 گردید.

1195ش/1232ق/1816م - تسخیرهرات توسط ایرانیان: ولی بزودی توسط افغانها بیرون رانده شدند.

1197ش/1235ق/1818م

عزل فتح علیخان : شورش بر ضد بریتانیا، وشروع جنگ داخلی طی آن لردلارنس سرپرست مستشاران بریتانی در کابل کشته شد. افغانان خواستار آزادی دوست محمدخان که بعنوان تبعید در هند به سر می برد شدند. در همین سال، محمودشاه که یارای ایستادگی دربرابر شورشیان را نداشت. به جز از هرات، دیگر بخشهای افغانستان را از دست داد. وی در هرات تا 1829 حکومت داشت. در دیگرنواحی برادران فتح علیخان خانات مستقلی پی گزاردند.

1197ش/1235ق/1819م - رانجیت سینگ از آشفتگی داخلی افغانستان استفاده کرد و کشمیر را گرفت.

1205ش/1224ق/1826م - دوست محمدخان:برادرفتح علیخان وزیروحاکم غزنه، اوکابل را گرفت وکم کم قلمروش را برسرتا سرکشور گسترش داد.

1213ش/1250ق/1834م - فتح قندهار توسط دوست محمدخان پس از شکست شاه شجاع در همین سال رانجیت سینگ پیشاور را گرفت.

1217-1214ش/ 1255-1251ق/1839-1835م

پادشاهی دوست محمدخان: او لقب امیرالؤمنین را در 1837م برگزید و سلسله بارکزایی را بنیان گزارد. بدین ترتیب قدرت از ابدالی ها به بارکزایی ها منتقل شد.

1835م - ایرانیان به هرات حمله بردند و برای سومین بار آن را محاصره کردند. اما از تسخیر آن عاجز ماندند.

1216ش/1235ق/1837م - ایرانیان با حمایت روسیه به هرات حمله بردند. و برای چهارمین بار شکست را تحمل کردند.

1837م - الکساندر بارنیز در رأس هدایتی سیاسی از طرف بریتانیا به کابل رسید،در همین سال جین عنوان مأمور مخفی روسیه وارد کابل شد.

1254ق/217ش/1838م

بریتانیا روابط خود را با دوست محمد را قطع کرد. قرار داد سه ماه میان کمپانی هند شرقی، رانجیب سینگ و شاه شجاع براساس این قرار داد قرار شد شاه شجاع دوباره به سلطنت رسیده و جلوی پیشرفت ایران و روسیه را سد کند.

1254ق/217ش/1838م -  نخستین جنگ بریتانیا با افغانستان.

1842– 1839م -  دوران جنگ بریتانیا بر زد دوست محمد خان در این دوره

1220-1217ش/1258-1255ق -  یک سپاه بریتانیایی قندهار را گرفت و پس از آن غرفه و کابل را تصرف کرد.

1842-1839م- شاه شجاع دوباره به کمک بریتانیا به قدرت رسید. درکشورناخوشنودی وتظاهراتی برضد نفوذ انگلستان روی داد.

1840م -  دوست محمد خان کوشید تا دوباره به قدرت برسد، اما درمنطقه بامیان شکست خورد و به هند تبعید گشت.

1257ق/1219ش/1841م -  خیزش برضد بریتانیا: طی آن الکساندر بارنز ویلیام ما کنا گتن کشته شدند.

1258ق/1220ش/1842م

به دنبال موج اعتراضات گسترده به بریتانیا ناچار شد از کابل عقب نشیند. در راه عقب نشینی آنان از سوی افغانهایی که توسط ابرخان فرزند دوست محمد خان رهبری میشدند مورد حمله قرار گرتند، به جز معدودی، تمامی نیروی سه هزار نفری آنان قتل عام شده و شاه شجاع نیز کشته شد.

1258ق/1220ش/1842م

جرج پولوک در رأس یک نیروی تنبیهی از هند حرکت کرد. کابل را گرفت و شورشیان را کیفر داد. اما دولت بریتانیا مایل نبود زیاد در معرض خطر قرار گیرد از این رو در ماه اکتبر نیروهایش را از افغانستان خارج ساخت.

1862-1842م/1242-1220ش/1280-1258ق/1272ق/1234ش - قدرت یابی دوباره دوست محمدخان این بار حاکمیت او 21 سال بطول انجامید.

1855م - فتح قندهارتوسط دوست محمدخان : معاهده پیشاور میان دوست محمدخان و بریتانیا. این معاهده بر ضد اهداف ایران در باره هرات بود و طی آن روابط افغانستان وبرتانیا دو باره برقرار شد.

1273ق/1235ش/1856م -  فتح هرات توسط ایران به اعلام جنگ بریتانیا بر ضد ایران.

1273ق/1236ش/1857م

قرار داد پاریس: بنابرآن ایران از ادعایش نسبت به هرات دست برداشت و استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت. این قرار داد را از سوی ایران ، فرخ خان امین الملک امضاء کرد. ناپلئون سوم امپراتور فرانسه میانجی این معاهده بود. بر اساس این قرار داد انگلستان انگلستان میانجی مرافعاتی که میان ایران و افغانستان روی میداد ، گشت.

1857م

امضاء معاهده میان میان انگلستان و افغانستان در پیشاور: این معاهده ضمن آن که متضمن کمک هایی به دوست محمدخان بود ، به معنای آرامش در مرزهای شمال غربی هند، درخلال جنبش سپاهی نیزبشمارمیرفت. نیزدراین سال بریتانیا،لامسدن را به قندهارفرستاد و سفارتخانه ای درکابل بنیاد گذاشت.

1858م -  ورود خانیکوف مأمرو روسیه به هرات.

1280ق/1242ش -  سلطه دوست محمدخان برهرات.

1870-1863م/1249-1242ش/1287-1280ق

جنگ داخلی در افغانستان پس ازمرگ امیردوست محمدخان: طی این مدت ، شیرعلی خان به سختی توانست بردیگرمدعیان قدرت که برادران نا تنی او بودند غلبه کند و قدرت را به دست گیرد. در همین زمان ، عظیم برادر او به کابل حمله برد و افضل ، پدر عبدالرحمن را آزاد کرد.

1866م -  امارت افضل ، گریختن شیرعلی خان به هرات.

1867م -  مرگ افضل.

1868م -  امارت عظیم

1869م - شکست عظیم توسط شیرعلی خان: تبعید عبدالرحمن خان به روسیه و شناسائی شیرعلی خان از سوی برتانیا.اما این کشور از به رسمیت شناختن جانشین پسر شیرعلی خان ، عبدالله جان خود داری کرد.

1869م -  برپایی کنفرانس میان امیر شیرعلی خان و لردمایو نایب السلطنه هند.

1879-1870م /1258-1249ش/1297-1287ق - دوران فرمان روایی امیرشیرعلی خان: مش سیاسی اوتکیه بردولت روسیه بعنوان حفظ تعادل دربرابربریتانیا بود.این امرسبب تیرگی روابط اوبا حکومت هندگردید.تثبیت مرزایران باافغانستان درمنطقه سیستان.فردریکگلداسمیت بخش خاوری رودهیرمند رابه افغانستان بخش باختری آن را به ایران داد.

1872م - تشکیل مجدد کمیسیون بریتانیایی در براه مرز سیستان: بنا بر توافق نامه گرانویل-گروشاکف از سوی بریتانیا چنین وانمود شد که افغانستان از قلمرو نفوذ روسیه بیرون است.

1873م

عبدالله جان خود را وارد سلطنت افغانستان خواند. یقوب بزرگترین فرزند شیرعلی قیام کرد و پس از آن به هرات گریخت.تصرف خیوه توسط روسیه.

1874م -  زندانی شدن یعقوب خان در کابل.

1876م -  لرلیتون هیئتی بریتانیایی به کابل فرستاد.

1877م -  نورمحمد صدراعظم امیرشیرعلی خان و لوئیس پلی نماینده بریتانیا در کنفرانس پیشاوربه توافق نرسیدند.

1878م - ژنرال کوخمانحاکم ترکستان را روسیه تهدید کرد که به هند و افغانستان حمله خواهد کر. ماژورلویی کاواگناری ازپیشزوی به علی مسجد خود داری کرد. در اواخر سپتامبر همین سال امیر شیرعلی خان هیأت بریتانیایی به سر پرستی جامبرلین اجازه ورود به افغانستان نداد. ورود کلنل گرودلف ازسمرقند به هرات درنوامبر. لرد بیتون نایب السلطتنه هنداتحاد با دوست محمد خان را اعلام کرد.

1296ق/1257ش/1878م

ورود یک هیأت روسی به ریاست ژنرال نیکولاس استولتیف به کابل و عقد معاهده حمایت همه جانبه: پس از ورود ، این هیأت  ، حکومت سند بر پزیرش یک هیأت بریتانیایی از سوی ایر شیرعلی خان پافشاری میکرد ، اما وی آن رانپدیرفت.

1879-1878م/1258-1257ش/1297-1296ق

دومین جنگ بریتانیا باافغانها: مهمترین دلیل شروع این جنگ هراس بریتانیا ازپیشروی روسیه به آسیای مرکزی بود. طی آن امیرشیرعلی خان گریخت.

1297ق/1258ش/ مه 1879م -  مرگ امیر شیرع1297ق/1258ش/16مه 1879م

معاهده گندمک: امیر یعقوب ، تحت فشار بریتانیا مجبور به پذیرش آن شد. بنا برآن ، بریتانیا کنترل تنگه خیبر را بدست گرفت و متعهد شدند سالانه 60000 پوند به اوکمک کنند. یعقوب مجبوربود تنهاازطریق حکومت هند با دیگرکشورها رابطه برقرارکند و نیز نماینده بریتانیا حق اقامت در کابل یافت.

1258ش/ سپتامبر 1879م

خیزش محلی برضدبریتانیا وقتل لوسیکواکناری وهمراهانش: بریتانیایی ها مجدداً آهنگ کابل کردند،ژنرال روبرت رااشغال کرد وپس ازآن کابل را گرفت.

1901-1880م - فرمان روایی عبدالرحمن: ازبرادرزاده ورقیب امیرشیرعلی بود. وی پیش ازفرمان روایی در روسیه به سرمیبرد.او به گونه ای فراگیر معاهده گندمک را پذیرفت. اما در طول سلطنتش موفق شد حالت تعادل را در روابط خود با روسیه و بریتانیا بر قرار سازد. وی توانست بسیاری از قبایل را مطیع خود گرداند وخودرا بعنوان فرمان روایی توانا نشان دهد.دوره سلطنت او از لحاظ تثبیت مرزهای افغانستان قابل توجه است.

1880م

شناسائی عبدالرحمن از سوی بریتانیا: در27 جولای همین سال ایوب خان حاکم هرات ژنرال باروز ونیروهای تحت فرمان او را در ( میوند ) نزدیکی قندهار شکت داد . در سپتامبر همین سال ژنرال روبرتز وارد قندهار شد. ولی خان ، یقوب فرزند وی با حمایت بریتانیا به قدرت رسید.

1881م در ماه سپتامبر ، تحت نطارت عبدالرحمن ، نیروهای بریتانیایی قندهار را تخلیه کردند.

1882م- کارگزاری مسلمان به نمایندگی بریتانیا در کابل منصوب شد. پرانسلوبنفو وسرگرد اونویل دستورالعمل سال 1873 گورچاکف در خلال برخودهای انگلستان- روسیه را مورد بحث قرار دادند.

1300ق/1261ش - کوشش روسیه برای تصرف ناحیه شینگان.

1882م - تشکیل کمسیولامسدن که برای مذاکره درباره تثبیت مرز افغانستان با روسیه .

1883م - روسیه حوضه رود تجن را تصرف کرد . و بریتانیا منطقه کویته را گرفت ، عبدالرحمن توانست ناحیه خنجان و دوشی را بگیرد. بریتانیا دوازده لک ( هرلک معدل صدهزار روپیه ) به اوکمک کرد.

1884م - بریتانیا و روسیه باب مذاکره در باره مرزهای شمالی افغانستان را گشودند پیترلامسدن سرپرست این هیئت در هرات بود. نیز درهمین سال بریتانیا در باره ساختمان راه آهن کویته را آغاز کرد. اشغال پل خاتون توسط روس ها .

1303ق/1264ش/1885م

واقعه پنج ده . روس ها ناحیه ذوالفقار را گرفتند وبرای تصرف پنج ده بسیج شدند.این سبب درگیری میان نیروهای روسیه وافغانی گردید.روسها پنج ده رااشغال کردند.این سبب هراس انگلستان گردید و روابط آنها باروسیه تیره شد،اما قضیه سرانجام بامذاکره پایان یافت. کنفرانس راولپندی میان نایب السلطنه هند ، لردوفرین و عبدالرحمن ملاقات مجدد مأمورین مرزی روسیه و بریتانیا .

1886م - ساختن راه آهن بولان تا کویته توسط بریتانیا هیئت مرزی بریتانیا از راه کابل به هند برگشت.

1887م - اشغال کرکی توسط روسیه. توافق روسیه و بریتانیا برسر تثبیت و تعیین حدود نهایی مرز روسیه و افغانستان . گریختن اوب خان از ایران ، نا آرامی درافانستان ، محاصره ایوب خان در مشهد و تبعید او به هند .

1888م - بریتانیا راه آهن کویته را تا کیدا عبدالله توسعه داد. احاق خان فرزند عظیم در ترکستان قیام کرد و بعد به سمرقند عقب نشست.

1891م - عبدالرحمن برای ایجاد اتحاد وسوگند به قرآن را در میان مشاوران و درباریان خود رایج ساخت. با تفسیر مسیر رودخانه هیرمند افغانها مانع رسیدن آب به ایران شدند.

1892م - طغیان هزاره ها سرکوب شد. واز قوم بزرگ هزاره  62% را قتل عام نمود.

1311ق/1272ش/1893م

پیمان دیورند: میان بریتانیا و افغانستان برسر مرزهای هند که بر اساس آن مرزهای شمالی ، جنوبی وشرقی از چترال تا بلوچستان تثبیت شد. بریتانیا کمکی شش لکی به عبدالرحمن داد و افغانستان اجازه وارد کردن مهمات یافت. در همین ضمن بریتانیات نوچمن را به عنوان ایستگاه راه آهن تصرف کرد.

1894م - بیماری عبدالرحمن مانع پذیرش دعوت ملکه ویکتوریا برای باز دید او از انگلستان گردید.

1313ق/1274ش/1895م

تثبیت مرزهای پامیر که پس از سال ها در گیری با روسیه انجام شد. لغو بردگی در افغانستان توسط عبدالرحمن نیز وی در این سال لقب ضیاءالمله والدین را برگزید.

1896م - دیدار نصرالله دومین عبدالرحمن از انگلستان. توافق بریتانیا و روسیه برسرمرز واخان ناحیه کافرستان توسط عبدالرحمن تحت کنترل دولت درآمد. ونورستان نام گذاری شد.

1900م - روسیه برای ارتباط مسقیم با افغانستان در امتداد مرزشمالی این کشور براساس یاد داشت ششم فوریه به انگلستان پا فشاری کرد.

1901م - مرگ عبدالرحمن.

1919-1901م

فرمان روایی حبیب الله خان وی فرزند امیرعبدالرحمن بود منابع اورا فرمان روایی نا توان معرفی کرده اند. که بیشتر تحت تأثیر حرم خود وپاره ای نیروهای مذهبی قرار دادشت. در دوره او رخنه تدریجی اندیشه های اروپایی در افغانستان آغاز شد. او یک مدرسه به سبک غربی بنام ( حبیبه کالج ) بنیان نهاد . در زمان او روزنامه : ( سراج الاخبار ) توسط محمود طرزی منتشرشد.

1902م - نظارت هانری بابز مأمور بریتانیایی برنسب ستون های مرزی روسیه وافغانستان در خلال 1903-1902.

1903م - تعیین حدود مرزی ایران در منطقه سیستان با نظارت مک ماهون . تأسیس دبیرستان غیراین ( حبیبه کالج ).

1334ق/1283ش/1905م

توافق های بریتانیا و عبدالرحمن در سال های 1880میلادی و1893م. طی قرار دادی مورد تأکید حبیب الله قرارگرفت داوری ماهون بر سه مسئله هیرمند . بنابر داوری او مترشدازبند کوهک تادریاچه هامون خط مرزی افغانستان با ایران تلقی شود.

1906م - رد تقسیم بندی دلبخاهانه سیستان از سوی مک ماهون توسط شاه ایران.

1285ش/31اوت1907م/1325ق

قرار داد1907 آنچه از این قرار داد مربوط به افغانستان میشد این که بنابرآن روسیه تسلط بریتانیا بر این کشور را به رسمیت شناخت و موافقت کرد که از مداخله در امور افغانستان خود دادری کند. بدین ترتیب افغانستان منطفه نفوذ انگلستان گردید.

1330ق/1290ش/1911م

انتشار روزنامه ( سراج الاخبار ) این نشریه از آنجایی که هر دوهفته یکبار منتشر میشد. بطوردقیق روزنامه خوانده نمیشد . این نشریه توسط محمودطرزی از اندیشمندان افغانستان ، از 1911میلادی تا 1918 میلادی منتشر شد. مطالب آن در سطحیعلی ومنادی  نوگرایی در افغانستان بود. که ارگان ( حزب جوانان افغانستان ) به شمار میرفت .

1912م- تأسیس نخستین مدارس عمومی درپیشاورواطراف آن به عنوان آغازجنبش روشن گری درمیان افغانهای ساکن مرزشمالی هند،ناآرامی در کشور.

1914م - اعلام بی طرفی افغانستان در جنگ اول جهانی ، ژنرال محمد نادرخان فرمانده ارتش گردید. افغانستان در سراسر جنگ دوم جهانی ظاهراً بی طرف ماند. هرچند آلمان ها و ترکها می کوشیدند تا این کشور به نفع دول متحد وارد جنگ شود حرکت های مذهبی نیز برای این کار و به منظورهواداری ازعثمانی به چشم می خورد. بدون شک کمک های حکومت هند دراین بی طرفی نقش عمده ای داشت.

1915م - ورود هیئت آلمانی به سرپسرتی نیدرمایر هستیگ به کابل.

1916م - تأسیس رشته آموزش زبان پشتو در حبیبه کالج. ناآرامی در وزیرستان.

1918م - گشایش موزه کابل.

1298ش/19فوریه1919م

کشته شدن حبیب الله در نزدیکی جلال آباد. ظاهراً انگیزه این کار خدمت های او به انگلستان بود. پس از او برادرش نصرالله از سوی محافظه کارهای مذهبی امیرخانده شد. اما فرزند حبیب الله یعنی امان الله کابل را تسخیر کرد و حمایت ارتش را بدست آورد. وی با استفاده از مشکلات انگلستان در هندوستان ، استقلال افغانستان را اعلام کرد.

1929-1919م

فرمان روایی امان الله خان او موجی از احساسات زد انگلسی در کشور ایجاد کرد تاجایی که کوشید جنگی مذهبی علیه حکومت هند براه اندازد.

3مارس1919 اعلام توافق جدید امان الله خان با انگلستان برسر مسئله نیابت هند.

16فوریه1933م - صدور فرمان برگزاری انتخابات عمومی مجلس: تأسیس بانک ملی، کنترول صدور پشم و پوست قره قل.

6 مه 1935م - امضای معاهده میان افغانستان وشوروی برای کنترل داوری ترکیه درباره مرزهای مولاردمناعه ایران وافغانستان گشایش نشست مجلس ملی توسط ظاهر شاه ،طعیان مهمند تأسیس سفارت ژاپن در افغانستان.

1355ق/ 1315ش/ 1936م - واگذاری امتیاز اکتشاف نفت به مدت 75 سال به کمپانی نیورک.

1936م - رسمی شدن زبان پشتو ، اعزام نخستین گروه دانشجویان برای تحصیلات عالیه به جاپان ، امضاء معاهده تجاری و عدم مداخله با شوروی ، امضاء معاهده دوستی با آمریکا.

 1356ق/1315ش/1937م

امضاء معاهده سعدآباد میان ایران وترکیه افغانستان ، عراق چهارکشور پزیرفتند که از مرزهای مشترک حفاظت کرده ومانع مداخله در امور یکدیگرشوند،گشایش خط هوایی برلین کابل که نخستین خط هوایی منظم افغانستان بااروپا بود.فعالیت یازده افسرترکبه عنوان مشاورنظامی درافغانستان .

1316ش/20-24ژوئن1938م

شورش شمی ببر: وی که رهبری مذهبی بود ، از ناحیه وزیرستان بر ضد اقدامات دولت به پا خاست. او پس از شکست به هند گریخت ، اما دست گیرشد و به سوریه تبعید گردید.

7 آوریل - فرستادن پیام هایی از سوی امان الله به جاپان ، شوروی ودیگر قدرت ها.

28 آوریل - اعتراض افغانستان به حکومت سند در باره قانون بیل.

سوم مه - شروع سومین جنگ افغانستان.

21 مه 1919م - عبور ژنرال نادرخان از مرز هندوستان.

3 ژوئن 1919م - توافق بریتانیا و افغانستان بر سر آتش بس.

8 اوت 1919م/1298ش

امضاء قرارداد مقدماتی صلح میان افغانستان وانگلستان درپی کنفرانس صلح راولپندی مشهوربه پیمان راولپندی. براساس آن برای نخستین بار انگلستان استقلال افغانستان را به رسمیت شناخت پس ازآن افغانستان توانست بادیگرکشورها مستقیماً رابطه برقرارکنند.کمک های انگلستان به این کشورنیزقطع شد.

17آوریل 1920م

گشایش کنفرانس مسوری: محمود طرزی به عنوان نماینده افغانستان با هانری بابز به به عنوان نماینده بریتانیا در آن شرکت کردند. این کنفران در 18 جولای پایان یافت.

1300ش/1921م/1340ق - انعقاد معاهده مدتی با شوروی که سبب اتکای امان الله به سوروی گردید.

28فوریه1921م - قرارداد دوستی با ترکیه که سبب نزدیکی روابط دوکشورگردید.

1300ش/23ژوئن1921م - امضاء قرارداد عدم تجاوز به ایران.

 9 آوریل 1921م

اعلام قنون اساسی: این قانون بر مبنای قانون اساسی ترکیه و گرایش امان الله برای باز سازی کشور نوشته شد. به موجب آن پادشاه اقتدار فراوانی کسب کرد. اما مجلس جدید ( شورای دولتی ) که نیمی از آنها انتخابی ونیمی انتصابی بودند ، دارای قدرت قانون گذاری شد. بدنبال آن فرمان اصلاحات اراضی صادر شد. حدف امان الله ، توسعه تعلیم و تربیت ، تشویق تجارت و صنعت ، گسترش جاده ها و توسعه ارتباطات و سر انجام دولتی مرکزی و قوی بوده وی مانند ترکیه عمل کرد و هرآنچه را که مانع تحقق نوسازی کشور بود، از پیش پابرمیداشت.

20ژانویه 1921م - جستجوی امیر بخارا برای یافتن پناه گاهی درافغانستان ، گشایش کنفرانس کابل میان افغانستان و بریتانیا.

28فوریه  1921م - امضاء دوستی با شوروی.

30 مه    1921م - اجرای قانون اساسی.

2 دسامبر 1921م - پایان کنفرانس کابل. طی آن افغانستان در روابط داخلی و خارجی مستقل شد.

21 مارس1922م - صدور قانون بازرگانی دولتی.

28آوریل 1922م - قرارداد برقراری روابط سیاسی و تجارت با فرانسه.

4 اوت   1922م - قتل انورپاشا.

9 سپتامبر1922م - براساس توافق ، فرانسه امتیاز حفاریهای باستان شناسی درافغانستان را بدست آورد.

ژانویه    1923م - تأسیس دبیرستان ( استقلال ) در کابل.

10آوریل 1923م - پذیرش نخستین قانون اساسی مشروطه.

5 ژوئن 1923م  - امضای قرارداد تجاری میان افغانستان و انگلستان.

سپتابر1923م - صدورقانون فروش زمین های دولتی وحق خریدوفروش ورهن زمین خصوصی گشایش سفارت فرانسه درافغانستان.

اکتبر 1923م - اجرای قنون کیفری.

نوامبر 1923م - صدور قنون ازدواج وطلاق.

دسامبر1923م - تأیید قانون مدنی . گشایش سفارت آلمان در افغانستان.

ژانویه 1924م - تأسیس دبیرستان ( نجات ) . گشایش بیمارستان زنان و کودکان در کابل.

ماه مه 1924م - طغیان قبایل در خوست.

1926م -  اعلام ( افغانی ) به عنوان پول رایج کشور . 10 افغانی برابر با 11 روپیه کابلی بود.

3مارس1926م - امضاء قرارداد دوستی افغانستان با آلمان.

18ژانویه 1928م - اعلام امارات بچه سقا. اوبا گروهی کم اما مصمم کابل را گرفت و خود را ( حبیب الله غزی ) خواند. امان الله حضر به پزیرش کمک اتحاد شوروی نشد و از کشور خارج گردید.

14اکتبر 1928م - محاصره کابل توست نیروهای ژنرال نادرخان .

سوم نوامبر1928م - دستگیری و تیر باران بچه سقا .

1933-1929م/1312-1308ش- فرمان روایی ژنرال محمدنادرخان سفیرافغانستان درپاریس بود. وی ازطایفه درانی بود.

1352-1348ق

با کمک برادرش کابل را گرفت. نادر خان شماریزیادی از مدعیان قدرت و پیروان امان الله که به تدریج مقهور شدند روبه رو گشت سیاست عموی او، اقدامات نوگرایانه اما با پرهیز از تحریک اقشار سنتی بود. وی درکشور نظام مشروطه اعلام کرد و زبان پشتو درعهد او زبان رسمی افغانستان شد و جای زبان فارسی را گرفت.

ماه مه 1930م    نادرشاه اعتبار قراردادهای 1921و1923 میان افغانستان وانگلستان و توافق های بین المللی دیگر را تصدیق کرد.

20سپتامبر1930م اعلام تأیید قانون دولتی انتخابات عمومی اعضاء مجلس ملی.

ژوئن 1926م      امان الله لقب پادشاه اختیارکرد.

15اوت 1926م    توافق اتحاد شوروی برای واگزاری جزایر اورتاتایی در رود آمو به افغانستان.

31اوت 1926م    امضاء قرارداد عدم تجاوز به شوروی.

1306ش/1927م  نشریه ( انیس ) که هر هفته یکبار منتشر میشد. به بازار آمد. این نشریه اصل روزنامه ( دری ) کنونی است.

17نوامبر1927م  انعقاد معاهده دوستی با ایران.

3 نوامبر1927م   امضاء قراراداد دوستی با لهستان.

17نوامبر 1927م امضاء قراراداد بی طرفی و عدم تجاوز همه جانبه با ایران.

1306ش/دسامبر1927م

دیدارامان الله و همسرش ازهندوستان ، مصر، ایتایا وبعد ازفراسه ، بلژیک ، سوتیزلند ، انگلستان ، لهستان ، ترکیه ، اتحادشوروی و ایران. این دیدار تأثیرعمده ای براندیشه اوگذاشت.

1308/ 1928م  انعقاد دومین قاراداد با ترکیه.

نوامبر1928م     بروز و تغیان عموی برضد امان الله و اصلاحات او.

25مه 1928م    امضاء قرارداد دوستی باترکیه.

30مه1928م     امضاء قراداد دوستی را مصر.

سپتامبر 1928م  اعلام اصلاح لباس از سوی امان الله .

نوامبر 1928م   طغیان ( شین واری ) نزدیک جلال آباد.

دسامبر1928م   طغیان بچه سقا.

4ژوئن 1928م  کناره گیری امان الله از سلط19نوامبر1930م امضاء قرارداد دولتی میان افغانستان وجاپان.

1932م شورش در خست به امضاء معاهده دولتی با عراق.

1311ش/ فوریه 1932م/1351ق

صدور قانون اساسی جدید. محتوای آن مشابه قانون اساسي سال 1932 بود.امااین قانون تشکیل دو مجلس را مورد نظرقرار میداد. یعنی مجلس اشراف ( سنا ) و مجلس شورای دولتی منتخب.

1933م

تأسیس درسه طب. دیگر مدارس که توسط ( بچه سقا ) بسته شده بود مجدداً باز شد. امضاء عهدنامه دوستی با عربستان سعودی ، اعدام غلام نبی در ارتباط طغیان دری خیل غلزایی.

1312ش/1933م/1352ق

نت. او به سود برادربزگترش که فرد ضعیف بود ، کناره گیری کرد. عنایت الله نیز پس از سه روز استعفا داد.

ترورنادرشاه قتل او ظاهراً چندان جنبه سیاسی نداشت ، فرزند وی بدون درگیری جانشین اوشد. برادرش نخست وزیرگردید. درهمین سال محمدعزیز وزیرافغانستان در برلین ترورشد.

1352ق/1312ش/1933م

فرمان روایی محمد ظاهرشاه ( متولد 19اکتبر1293-1294م ) فارغ التحصیل ( دانشگاه مونپلیه و دانشکده افسری کابل ) او که به هنگام قتل پدرش وزیر دفاع بود به فرمان روایی افغانستان رسید. وی سیاست عمومی پدرش را ادامه داد،عمده ترین تلاش اوبرای دوباره  به سلطنت رسیدن امان الله بود.

1317ش/ 3سپتامبر1938م  اعلام بی طرفی افغانستان در جنگ دوم جهانی .

16سپتامبر1938م به رسمیت شناختن امپراطوری ایتالیا از سوی افغانستان .

12ژوئن 1940م اعلام قانون خدمت تمام اشخاص 17سال به بالا برای نظام. وضع مالیات ویژه برای پرداخت به ارتش. تأسیس ایستگاه رادیو.

5 نوامبر1942م29جولای 1940م توافق تجاری با شوروی.

17اوت 1940م    اعلام بی طرفی افغانستان در جنگ دوم جهانی از سوی ظاهر شاه در مجلس ملی.

28 جولای 1941م افغانستان بربی طرفی خود در جنگ دوم جهانی تأکید کرد.

1319-11اکتبر 1941م /1360ق - درپاسخ به درخواست روسیه شوروی و بریتانیا ، دولت افغانستان توافق کرد تا اتباع آلمان وایتالیا را از کشور بیرون کند. افغانستان مجدداً بربی طرفی خود درجنگ دوم جهانی تأکید نمود.

1361ق/1325ش/1946م

سردارمحمدهاشم خان پس از هفتده سال صدارت کنار رفت و برادرش سردار محمودخان وزیردفاع به جای او انتخاب شد.وی برنامه اصلاحات را آغازکرد.

1946 با ادغام دانشکده های حقوق وطب ، نخستین دانشگاه در کابل تأسیس شد. عده ای از فارغ التصیلان آن به دولت شوروی به تاشکند رفتند. این مقمه ای برای پیشرفت دانشجویان افغانستان شد.

1946م عبدالرحیم به همراه چند تن از دوستان و وابستگان خود به جرم فعالیت های ضد دولتی دستگیرشد.

1947م امضای توافق تلگرافی با شوروی.

13ژوئن 1947م افغانستان یاد داشتی برای بریتانیا و هند فرستاد که درآن برافغاني بودن ساكنان منطقه مرکزی افغانستان و هندوستان و نواحی رود سند تأکید شده بود و اینکه این طوایف یا باید خود را به یکی از دولتهای افغانستان ، پاکستان یا هند وابسته گردانند ویا مستقل گردند.

18سپتامبر1947م ایران اعلام داشت که انحراف مسیررودخانه هیرمنددرافغانستان سبب فلاکت ونقصان محصول درمنطقه سیستان درایران شده است.

23ژانویه 1948م عبدالحسین عزیزدرکنفرانس کشمیراعلام کرد که افغانستان باید در باره آینده مناطق قبایلی مورد مشورت قرار گیرد.

16ژوئن1948م رادیو ومطبوعات افغانستان حمله تبلیغاتی برای استقلال منطقه پشتونستان را آغازکردند.

1950-1949م  درخواست حکومت افغانستان برای تثبیت مرزهای مورد منازعه درمرز قبایل پاتان بر اساس توافق دیوراند.

1949م افغانستان اعلام کرد که سرزمین های قبیله نشین به عنوان بخشی از پاکستان برخلاف سخن محمدعلی جناح در1948است.

1950م مهاجرت یهودیان افغانی به اسرائیل ، دیدار ظاهرشاه از مصروایران.

1973-1953م/1352-1332ش

نخست وزیری داودخان پسرعموی ظاهرشاه درزمان از احزاب خلق وپرچم که به شوروی وابسته بودند در ارتش و ادارات افغانستان نفوذ پیداکردند.

1953م  واگذاری وام 5 /18میلیون دولاری آمریکا برای توسعه دره رود هیرمند.

1375ق/1334ش/دسامبر1955م

دیدار بولگانین و خروشچف از افغانستان. آنان بر مبنای پیمان عدم تجاوز 1931، پیمان دیگری امضاء کردند. نامه های بازرگانی نیز امضاء شد.

1955مافتتاحدانشکده هنرهای زیبا ، شرکت وزیر امورخارجه افغانستان درکنفرانس باندونگ ، دیدار عبدناصر از افغانستان.

1335ش/18فوریه 1956م/1376ق امضاء توافق نامه همکاری تکنولوژیکی میان افغانستان و ایالات متحده آمریکا.

1 مارس1956م امضای توافق نامه همکاری فنی میان افغانستان و شوروی برای ساخت سد های آبی بزگراه هندوکش و فرودگاه

26مارس1956

اداره همکاری بین المللی ایالات متحده آمریکا اعلام داشت وامی به مبلغ 997هزاردلار از سوی کالج معلمین دانشگاه کلمبیا برای برقراری برنامه زبان انگلسی در دبیرستانهای افغانستان وآموزش معلمین زبان انگلسی در اختیارافغانستان قرار خواهد داد.

31مارس ورود 15 دستگاه اتوبوس اهدایی و وسایل 100تخت بیمارستانی از اتحاد شوروی .

اکتبر 1956 دیدار داودخان ازشوروی.

15فوریه 1957م شروع برنامه به زبان پشتو. از رادیو مسکو.

30 ژوئن 1957م اعطای وام 57500000 دلاری آمریکا برای توسعه وعمران دره هیرمند.

1379ق/1338ش/1959م

آیزنهاور ، رئیس جمهورآمریکا ضمن سفر به افغانستان وامی جهت تکمیل ساختمان سدی که بر روی هیرمند بسته میشد به آنان داد.

23اوت1959م

شرکت زنان افغانستان در مجلس جشن ، بدون حجاب. دیدار نهرو از افغانستان طی این دیدار زنان افغانی بدون حجاب در مجلس شام نهرو شرکت کردند.

 21دسامبر 1959

اعتراض رهبران مذهبی به مسئله بد حجابی زنان.

26آوریل 1960

مرگ امان الله خان،پادشاه پیشین افغانستان در سوتیزلندک.

7مارس1960م

داودخان اعلام کرد که پاکستان برعلیه اصلاحات درافغانستان نظیر آزادی زنان تبلیغ میکند. اواعام کرد که پادشاهی افغانستان تصمیم دارد به افغانها برای انتخاب شکل حکومت وسازمان دهی احزاب سیاسی آزادی کامل بدهد.

5آوریل 1961م

ملاقات داودخان نخست وزیر افغانستان با خروشچف درمسکو. روزنامه پراودابیان داست که وضعیت پشتوها درپشتونستان مسئله غیرقابل اهمیت برای اتحاد شوروی نیست .

6آوریل 1961                                                                                                                                                      

داودخان اضهارداشت که پاکستان مناطقی بادف جلب تسلیحات آمریکایی بمباران میکند. ومتجاوز از 120رهبر پشتو رادرپیشاورگرد آورده و مدعی است که افغانستان پشتوهارا به شورش وادار میکند.

23ژوئن1961م پاکستان اعلام کرد که چادرنشینان وقبایل مجازنیستند بدون پاسپورت معتبر، ویزا وگواهی بین المللی صحت مزاج به پاکستان واردشوند.

18سپتامبر1961م پاکستان میانجیگری ایران برسرمنطقه پشتونستان. یعنی ناحیه مورد منازعه با افغانستان را پذیرفت.

19سپتامبر1961م اعلام آمادگی عربستان برای نمایندگی حفظ منافع پاکستان درافغانستان.

21سپتامبر1961م اعلام آمادگی امارات متحده عربی برای حفظ منافع افغانستان در پاکستان.

14اکتبر 1961م   کندی رئیس جمهورآمریکا پیامی برای افغانستان و پاکستان فرستاد که درآن از این کشورها خواسته شده بود تا امکانات بهبود روابط را ارز یابی کنند.

1393ق/1352ش/1973م

کودتای داودخان: وی ازغیبت ظاهرشاه ازکشور استفاده کرد وبکمک عناصرچپ کودتا نمود. رژیم سلطنتی توست او ملغی ودرافغانستان رژیم جمهوری برقرارشد. اولقب خان وسردار را از اسم خود حذف کرد تانشان دهد که شخصیتی مردمی است درزان او بر روحانیون سخت گرفته شد وجناح چپ آزادی یافت.

29آوریل1978م/7 ثور1357ش/1399ق

قتل داودخان وکودتای مارکسیستها:نیروهای تحت فرمان دهی ژنرال عبدالقادرکه ازهواداران نورمحمدتره کی که دراین زمان درزندان بود بشمارمیرفتند، کاخ داود رامحاصره کردند و او وخانواده اش رابقتل رساندند. تره کی از زندان آزاد شد و قدرت را بدست گرفت. وی به دلیل جو مذهبی افغانستان حکومت خود را در آغاز مارکسیست معرفی نکرد. پس از این اقدام سیل مستشاران نظامی روسیه  به افغانستان سرازیر شد.

1979م کودتای حفیظ الله امین.

26 شهریور 1358ش  طی این کودتا تره کی کشته شد.

مهاجرت عمومی مردم به خارج از کشور آغازگشت ومستشاران نظامی فرانتری به افغانستان آمدند.

27 دسمبر1979م/6جدی1358ش/1400ق - کودتای ببرک کارمل بر ضد حفیظ الله امین. لشکر کشی اتحاد شوروی.

27 دسمبر 1979م - سخنرا نی ببرک کار مل بحیث رئیس شورا ی انقلابی از رادیو تاشکند.

1982م - افتتاح پل « دوستی» پل حیر تا ن در با لای د ر یای آ مو .

1983م - ا مضا ی آ تش بس بین احمد شاه مسعود و شو ر و ی ها.

1986م - تحمیل موشک های ستینگر از طرف امریکا به مجا هد ین.

4 می 1986م - استعفای  ببرک کارمل و انتخا ب نجیب الله در مقام رهبری حزب حا کم.

20 نومبر 1986م - انتخا ب حا جی محمد سمکنی ، شخصیت غیر حز بی بحیث رئیس شورای انقلابی.

1987 م - اعلام مشی مصا لحة ملی.

1988 م - اعلام طرح خروج نیرو های شوری تو سط گر با چف .

1988 م - تعیین حسن شرق بحیث صدر اعظم.

1988 م - امضای موافقت نامة ژنیو که بمو جب آن راه خروج نیرو های شوروی میسر شد.

1990 م - کودتای شهنواز تنی ، وزیر د فاع علیه نجیب ا لله .

1990 م - تعیین فضل الحق خا لقیار به مقا م صد ا رت .

1991 م - د ید ار هیئت مجا هدین از مسکو .

1992 م - قیام افسر ان شهر حیر تا ن .

8 اپر یل 1992 م - اتحاد دوستم با مجاهدين ( حزب اسلامی حكمتيار ، جمعيت اسلامی ربانی ، سيرت طالقانی و حاجی محمد محقق عضو حزب وحدت اسلامی عبدالعلی مزاری ).

28 اپریل 1992 م - سقوط کابل توسط مجا هد ین و ورود صبغت الله مجد دی به کا بل .

30 دسمبر 1992 م - انتخاب بر ها ن الین ربا نی بمقا م ریا ست دولت .

1993 م - تعیین گلبدین حکمتیار بحیث صد را عظم .

12 اکتوبر 1994 م - ظهور گروه طالبان در قند هار .

8 مارچ 1995 م - شهید شدن عبدالعلی مزاری رهبر حزب وحد ت بدست طالبان .

4 اپریل 1996 م - تعیین ملا عمر بحیث امیر المومنین و اعلام جها د بر ضد ر با نی .

27 سپتمبر 1996 م - سقوط کابل بدست طالبان .

8 اکتو بر 2001 سا عت 9 شب ، اضلاع متحده بر 30 هدف نظامی طالبان در سر تا سر کشور حمله کرد. در پی حملات شدید شبا نه روزی امریکا ، بتاریخ 13 نومبر کا بل سقوط کرده ، نیرو های ائتلاف شمال برخلاف نظر امریکا داخل شهر کابل شد ند.

مطابق موا فقتنا مة بن حا مد کر زی بتاریخ 22 دسمبر 2001 زمام امور ادارة مو قت را در دست گرفت.

18 ميزان 1383 اولين انتخابات عمومي رياست جمهوري درافغانستان برگزارشد.( براي مهاجرين افغانی مقيم ايران  وپاكستان صندوقهاي رأي گذاشته شد )

27 سنبله  1384  انتخابات مجلس ملي و شورا هاي ولايتي  برگزار شد. ( اولين دوره  بعد از 30 سال ) .